luns, 13 de xuño de 2016

Tempo de lobas

Inda que o título da entrada poida levar a engano, non se trata da femia do cánido, senón da emerxencia dun dos lepidópteros máis abundantes nos transectos que facemos para o programa de seguimento de bolboretas diúrnas tanto en Caldas de Reis coma na Illa de Cortegada. Por estas datas, é tempo de Lobas:


La Loba (Maniola jurtina) pousada nunha flor

Esta tempada levamos poucas saídas oficiais e inda que as bolboretas galegas están afeitas, a primaveira veu moi inestable e chuviosa o que pode que afectara ó seu ciclo de vida.

Tanto no transecto de Cortegada coma en Caldas de Reis comezamos as visitas no mes de marzo, en canto a metereoloxía nos deixou inaugurar a tempada:

Vista do NE da Illa de Cortegada, co lado N da ría de Arousa ó fondo
Parella de gaivotas patiamarelas a tóma-lo sol

Visitar a illa de Cortegada é un luxo, os paseos polos piñeirais e pequenos bosquetes de cerquiños e loureiros axudan a disfrutar da illa nos días calurosos, sempre acompañados por unha suave brisa mariña.

Pouco a pouco, a primaveira foise asentando na illa:


As flores son magníficos lugares para encontros
sexuais, como ben aproveitan estes chinches 
As xaras dan comezo á súa floración

Tamén en Caldas de Reis, a primaveira fai por fin a súa presenza


Pequeno narciso, florecendo á beira do camiño de Santiago ó paso dos
pelegríns, que non dan conta da súa beleza...
Nos campos de sega do transecto comezan a
florecer as orquídeas, como esta
Orchis mascula, que sobresae no medio
das herbas
Pequena Serapias agochada no medio da vexetación

E xunto cas flores, o bulir da vida ó seu arredor:


Esfinxe abellón (esfinge abejorro, Hemaris fuciformis) libando nas
flores de Echium, moi abundantes no entorno das casetas
da illa de Cortegada. Premendo sobre a foto, pódese
ver como a esfinxe agarra cas patiñas a flor pra introducirse nela
Euphydryas aurinia libando nunha margarita
 dos campos de sega de Caldas

No que levamos de tempada levamos feitas 3 visitas a Cortegada e 4 a Caldas de Reis, acadando un bo número de exemplares de Pieris rapaePieris napiManiola jurtina e Euphydryas aurinia. Xa comezamos a ver os primeiros Thymelicus acteon en Cortegada, e a primeira xeración de Melitaea deione en Caldas de Reis.

Achego un pequeno resumo fotográfico dalguhas das bolboretas que nos atopamos:


Pieris brassicae ou blanca da col, no transecto de Caldas de Reis
A illa de Cortegada conta cun bo continxente de Euphydryas aurinia,
que emerxe nos primeiros días de calor. Esta especie inclúese
na Directiva Hábitats, polo tanto trátase dunha especie protexida
Unha territorial Pararge aegeria, raíña dos espazos de luces e sombras,
dona dun anaco da senda que percorre o centro da illa de Cortegada
Celastrina argiolus, aproveitando a auga dos charcos que deixaron
no camiño os derradeiros chaparróns (Caldas de Reis)
Melitaea phoebe, libando nun cardo. As flores de cardo
son un dos mellores restaurantes para os insectos
Polyommatus icarus ou ícaro de 2 puntos, exemplar macho
nas pradeiras das casetas de Cortegada
Aglais io, a toda cor. Caldas de Reis
Colias croceus, exemplar femia do morfo hélice, dos cales acadamos un
bo número a fin de tempada en Caldas de Reis
Na data na que escribo esta entrada é Tempo de "Lobas" .
A loba (Maniola jurtina) é sen dúbida, a especie dominante
 xunto cas Pieris nos recontos en Caldas de Reis. 
É casi imposible collelas cas ás abertas, 
neste caso pódese diferenciar que se trata dun macho
Glaucopsyche melanops, casi invisible no medio das herbas dos prados
de sega de Caldas de Reis Non deixa de preocuparnos o baixo
número de licénidos que acadamos tódalas tempadas, e especialmente

no comezo desta..

Como comentamos enriba, a Euphydryas aurinia é unha especie incluida na Directiva Hábitats e polo tanto, unha especie protexida. Estudos recentes alertan da diminución das súas poboacións en toda Europa, pero por sorte na península e especialmente en Galicia contamos con boas poboacións desta bolboreta. Tanto no transecto de Caldas de Reis coma este ano na illa de Cortegada, estamos a acadar un bo número de exemplares:


Cópula de Euphydryas aurinia (Caldas de Reis)
Exemplar de Euphydryas aurinia da illa de Cortegada, na súa
pose típica, sempre a piques do despego.
Trátase dunha bolboreta moi territorial, que
defende con valentía o seu fogar de calquera intruso
Outro exemplar de Euphydrias aurinia de Cortegada. Podemos afirmar
que a primaveira está eiquí cando vemos a estas fermosas bolboretas
percorrer ó voo as pradeiras durante os nosos paseos

Sempre, nas nosas saídas aproveitamos pra dar conta de tódalas especies que vemos ou escoitamos, e se podemos e se deixan facemos constancia cunha foto delas: a xa "famosa" lontra de Cortegada ou tal e coma mostramos máis arriba outros insectos coma chinches, abillóns ou as inquedas esfinxes; aves como as sempre presentes gaivotas patiamarelas, o picapeixe ou o azor de Cortegada, a parella de miñatos que aniña no transecto de Caldas de Reis ou os papamoscas cerrojillos en paso migratorio no mes de setembro,...


Pequena rá, á sombra nas beiras do río Bermaña (Caldas de Reis)
Os corvos, sempre en parella, á busca do xantar nas pradeiras
de Caldas de Reis
Zygaena trifolii, delatada polos seus puntos vermellos, no medio
das herbas dos prados de Caldas de Reis
Lavandeira branca (Motacilla alba), á procura do xantar 
nun prado recén segado (Caldas de Reis)
Parella de libeliñas dando conta da vindeira xeración (Caldas de Reis)

Unha tendencia que nos preocupa é o baixo número de licénidos que acadamos a fin de tempada nos anos que levamos feito o transecto (a excepción das numerosísimas Leptotes pirithous, que aparecen xa ben entrado o verán). Ó principio pensamos que sería a nosa inexperiencia (cousa que segue patente) pero co paso dos anos, aprendendo tempada a tempada e facendo uso dunha manga entomolóxica seguimos a comprobar que a pesares de ter máis maña na súa identificación, o número de exemplares segue a ser pequeno.

En canto mellore a meteoroloxía voltaremos a saír ó campo.





luns, 25 de abril de 2016

Inicio do BMS 2016 na Illa de Cortegada


Sen dúbida esta primaveira está a ser moi inestable, e as chuvias non nos permitiron comezar a tempada de bolboretas ata agora. No transecto de Caldas de Reis levamos 2 saídas polo mesmo motivo...

Cara o mediodía, e cas condicións do protocolo "xustiñas", demos comezo ós transectos do ano 2016 na Illa de Cortegada, no P.N. das Illas Atlánticas de Galicia:

Porto de Carril dende Cortegada

A primaveira comeza a bulir na illa, saen as primeiras e tímidas flores, o verde da vexetación satura os nosos sentidos... e tamén comezan a verse as primeiras bolboretas:



Gaivota patiamarela (Larus michahellis) na procura do almorzo
Abellón libando nas flores
Pararge aegeria
Vanessa atalanta, con toda a pinta de acabar de desplegar as súas ás

Visitar Cortegada sempre deixa fermosos intres, pequenos detalles que retrarar ca cámara:

Cogumelo sobre un tronco seco
Davalia canariensis sobre un tronco no chan

Pero desta vez a protagonista da xornada foi esta regordeta e pouco vergoñenta lontra (nutria, Lutra lutra), que co vento en contra, a pouco máis peta contra as pernas de Roberto (foto e vídeo):



video


 Unha marabilla!




venres, 26 de febreiro de 2016

Seminario do BMS España en Galicia


O pasado martes 23 de febreiro pola tardiña os colaboradores do proxecto BMS España en Galicia celebramos en Vigo ( na sede do PN. Illas Atlánticas de Galicia) un seminario onde achegarnos cas nosas impresións, dúbidas sobre identificación de bolboretas diúrnas e resultados acadados nos últimos anos:


Presentando o seminario estivo Miguel L. Munguira, impulsor da xornada e director do proxecto, tamén coordinador da zona Norte e centro:



Distintos momentos do seminario de identificación de bolboretas diúrnas,
e de exposición de resultados acadados

Os resultados e conlusións presentadas por parte do grupo colaborador nos transectos de Caldas de Reis e Cortegada foron os seguintes:

  • Cortegada ano 2015:
5 visitas realizadas (de xullo a setembro)
Colaboradores: Saba González, Roberto Verde e Asier Rodríguez
Resumo das saídas de campo: 110 avisatmentos e 13 especies identificadas


Impactos identificados durante as visitas: Os traballos das rozas e limpeza na zona de receción do parque (pradeira de Echium e Mentha, fundamentalmente) fan que no momento no que apenas hai flores, deixen de observarse bolboretas libando nelas.

  • Caldas de Reis ano 2014:
16 visitas realizadas (de marzo a setembro)
Colaboradores: Saba González e Roberto Verde
Resumo das saídas de campo : 525 rexistros e 29 especies identificadas




  • Caldas de Reis ano 2015:
15 visitas realizadas (de marzo a setembro)
Colaboradores: Saba González e Roberto Verde
Resumo das saídas de campo : 764 rexistros e 40 especies identificadas



 
Os impactos identificados durante a realización das visitas foron os seguintes:

- Os efectos das rozas nos bordes dos camiños e baixo a liña de alta tensión
- Os efectos das segas nos campos de labor
- Os efectos do uso de insecticidas xenéricos e herbicidas
- Cambio de uso do solo (campos de sega a plantacións de fresnos ou castiñeiros). Tamén abandono de algunhas fincas de labor

Non queda nada pra marzo, e po comezo da tempada de bolboretas... así que este ano máis e mellor!


xoves, 10 de decembro de 2015

Algunhas bolboretas de Costa Rica


Sen dúbida, o reto máis complicado: identificar as bolboretas que fotografiamos na nosa viaxe a Costa Rica. A bibliografía é escasa, e as referencias a través da rede poden levarnos en moitas ocasións a rueiros sen saída.


Algunhas identifiqueinas con seguridade, outras con máis medo. Nalgúns casos tiven que quedarme na familia, puidendo chegar ó xénero con milleiros de dúbidas... polo que agradezo calquera corrección, actualización ou aporte!

Comezo polos lepidópteros que atopamos na nosa primeira parada: o Sur do Caribe de Costa Rica. Percorrimos a costa dende Limón ata Manzanillo, parando na inigualable localidade de Puerto Viejo. As bolboretas que vos presento en primeiro lugar son típicas do bosque chuvioso, inda que tamén hai algunha que a podemos ver case por calquera ambiente:



Urania verde (Urania fulgens, Puerto Viejo)
A esta bolboreta chámaselle "El cartero" (Heliconius erato)
 porque tódolos días fai mesmo percorrido polas mesmas flores.
Fotografiada en Puerto Viejo
Anartia fatima (P.N. Cahuita)
A grande e fermosa bolboreta morfo azul (Morpho helenor), 
case imposible collela cas ás abertas... Esta bolboreta pode avistarse
prácticamente por tódala xeografía de Costa Rica
Nun descuido, collemola a toma-lo sol! A bolboreta morfo azul ten 
un periodo de vida curto como imago, xa que se nutre
principalmente da pulpa dos froitos caidos no chan e xa pasados
Ascia monuste (P.N. Cahuita)
Parides eurimedes (Puerto Viejo)
Euptychia westwoodi, fotografiada na Reserva de Manzanillo
Neste caso quédome na familia (Hesperiidae) e no posible xénero
desta bolboreta: Heliopetes. Os hespéridos son complicados,
e máis se só dispoñemos dunha humilde foto!
Fotografiada no P.N. Cahuita
Dryas iulia, ou bolboreta Julia, fotografiada no P.N. de Cahuita
Eresia clio, fotografiada no P.N. Cahuita
Cópula de Cissia sp., na Reserva de Manzanillo

E estas fermosas bolboretas das cales non temos nin idea dos seus nomes ou apelidos:



Observada no P.N. Cahuita e Tortuguero
Observada no P.N. de Cahuita
Hespérido observado no P.N. de Cahuita

Durante a nosa visita ó poboado de Tortuguero e ó seu Parque Nacional, abraiamonos ca diversidade en tódolos sentidos: aves, bolboretas, tartarugas, pegadas de felinos por todas partes, réptiles, ... Seguimos no hábitat do bosque chuvioso:



Caligo memnon ou bolboreta búho (P.N. Tortuguero),
 apodada así polos seus enormes ocelos no reverso das ás que usan
coma estratexia pra disuadir ós depredadores lonxe do seu corpo
Outra especie de bolboreta búho, a Caligo atreus (fotografiada
no mariposario de Monteverde). Pódese observar que
polo seu anverso diferencianse enormes ocelos que
semellan ollos de aves, e no extremo superior da á anterior o que
semella a cabeza dunha pequena serpe
Arawacus togarna, fotografiada no P.N. de Tortuguero.
Este pequeno licénico ten coma unha especie de "pelillos" no final

da parte posterior das ás que se moven pra despiste e mala
fortuna dos depredadores
Fermoso e delicado satírido, a Pierella helvina (P.N. Tortuguero)
Fermoso hespérido bicolor, Saliana antoninus.
P.N. Tortuguero

Un par de fermosas bolboretas para as cales non atopei moita referencia na rede... agradezo axuda!



Un hespérido
 E esta enorme e fermosa bolboreta, collida repousando ó sol. Ambas
fotografiáronse no P.N. de Tortuguero

A seguinte parada da nosa viaxe foi no bosque nuboso, na área de Monteverde e Santa Elena, ós pés do Volcán Arenal. Alí todo é vida a pesares das duras condicións climáticas ás que está sometida. 


Algo que levarei pra sempre na miña lembranza: os sonidos da selva, e cada bosque como tal ten os seus propios e inigualables:


Con moitas dúbidas dadas as escasas referencias que atopei,
podería ser unha Cissia gigas?
Fotografiada na Reserva de Curi Cancha
Siproeta epaphus, Reserva de Curi Cancha
Heliconius charithonia, fotografía tomada no mariposario
de Monteverde
Bolboreta monarca, Danaus plexippus (fotografía tomada no
mariposario 
de Monteverde). A Costa Rica poden
chegar exemplares alonxados da súa migración
Un gran hespérido fotografiado na Reserva de Curi Cancha,
  Celaenorrhinus aegiochus
Mesosemia grandis, fotografiada na Reserva Biolóxica de Santa Elena.
Semella gostar dos pequenos cursos de auga... 
Este pequeno licénido penso que é unha Cyanophrys fusius.
Atopámolo nun xardín en Monteverde


Consul fabius cecrops, exemplar macho fotografiado no
mariposario de Monteverde
Nesta imaxe pódense observar os fermosos reversos
da Consul fabius e Morpho helenor
Hamadryas laodamia, fotografiada no mariposario de Monteverde

Siproeta stelenes, la malaquita
Reverso da Siproeta stelenes, ambas imaxes tomadas do mariposario
de Monteverde
Dryadula phaetusa, libando das sales dos pés de Roberto.
Fotografiadas no mariposario de Monteverde
Greta morgane, de nome común "espejitos". A bolboreta transparente
que reina no bosque nuboso de Costa Rica
Autochton sp. na Reserva de Curi Cancha

Quizá porque tocounos un tempo máis chuvioso, e as rutas que fixemos foron por un entorno máis selvático e no medio da penumbra... Na Reserva Natural Integral de Cabo Blanco apenas observamos bolboretas, pero as poucas que atopamos sorprenderonos pola súa beleza:


Pero qué fermosos son estos hespéridos!
Vettius marcus, ou como se coñece por alí Marcus Skipper. 
Fotografiado na Reserva Natural Integral de Cabo Blanco

Fermoso exemplar de Chlosyne hippodrome, fotografiada na Reserva
Natural Integral de Cabo Blanco

A mesma Chlosyne hippodrome, de perfil. Enorme!!

E ata eiquí chego. 

Agardo que vos gostaran, as bolboretas son coma sempre e sexan de onde sexan, espectaculares!